Gabatarwa:
Cutar Leprosy, wadda a Hausa ake kira Cutar Kuturta, wasu kuma suna kiranta cutar zahi, cuta ce mai daɗewa a jikin mutum (chronic disease) da kwayar cutar bakteriya mai suna Mycobacterium leprae ke haddasawa wadda take shafar fata, jijiyoyin lakka (nerves), ido, da kuma sassan jiki na numfashi. Duk da cewa mutane da dama suna ɗaukar cutar a matsayin tsohuwar matsala, a gaskiya har yanzu ana samun sabbin kamuwa da ita a wasu ƙasashe ciki har da Najeriya.
A wannan rubutu, za mu yi cikakken bayani game da:
- Menene cutar kuturta (Leprosy)?
- Tarihin cutar kuturta
- Me ke haddasa kuturta?
- Yadda take yaɗuwa
- Alamomi da matakan cutar kuturta
- Hanyoyin gwaji da gano cutar
- Magani da kula da mai cutar
- Yadda ake kare kai daga kamuwa da cutar
- Karya jita-jita da tsangwamar masu cutar kuturta (stigma)
Wannan bayanin ya dace da dalibai, malamai, ma’aikatan lafiya, da kuma kowa da kowa da ke son sanin gaskiya game da cutar kuturta akan ilimin kimiyya da fasahar likitanci.
Menene Cutar Kuturta (Leprosy)?
Leprosy cuta ce da Mycobacterium leprae ke haddasawa – wata ƙwayar cuta (bacteria) mai girma a hankali. Wannan kwayar tana kai hari ga:
- Fata
- Jijiyoyin lakka
- Idanu
- Hanci da makogwaro
Saboda girman da kwayar ke yi a hankali, alamomin cutar kuturta na iya ɗaukar shekaru 2 zuwa 20 kafin su bayyana.
Tarihin Cutar Kuturta
Tun zamanin da, an san cutar kuturta a matsayin cuta mai tsoro. Mutane suna tsangwamar masu cutar, suna nisanta su daga jama’a. Amma a yau, kimiyya ta tabbatar cewa:
Cutar kuturta ba ta da sauƙin yaɗuwa
Tana da magani mai inganci
Idan aka gano da wuri, ba ta nakasa mutum
Rubutu Mai Alaka: Yadda Ake Shan Maganin Tarin Fuka (Tuberculosis) Daidai Don Samun Lafiya Cikin Nasara
Me Ke Haddasa Cutar Kuturta (Leprosy/Hansen's Disease)?
Babban abin da ke haddasa leprosy shi ne ƙwayar cuta mai suna:
👉 Mycobacterium leprae
Wannan ƙwayar tana shiga jiki ta hanyoyi kamar:
- Hanci
- Numfashi
- Saduwa mai tsawo da mai cutar da ba ya shan magani
⚠️ Amma ba kowa ke kamuwa da cutar ba koda yana tare da mai cutar, domin yawancin mutane suna da kariya ta halitta (natural immunity).
Yadda Cutar Kuturta Ke Yaduwa
Leprosy ba ta yaɗuwa da sauri kamar mura ko tarin fuka. Hanyoyin yaɗuwarta sun haɗa da:
- Numfashi kusa da wanda ke ɗauke da cutar na dogon lokaci
- Rayuwa tare da mai cutar na tsawon lokaci
- Rashin shan magani daga wanda ke da cutar
❌ Ba ta yaɗuwa ta:
- Taɓa hannu kawai
- Zama kusa na ɗan lokaci
- Cin abinci tare da wanda ke shan magani
Nau’o’in Cutar Kuturta
Cutar Kuturta tanada manyan nau’o’i biyu:
1. Paucibacillary (PB Leprosy) - Ana gane wannan nau'in ta hanyar samun:
- Ƙananan raunuka
- Ƙananan ƙwayoyin cuta
- Sauƙin warkewa
2. Multibacillary (MB Leprosy) - Wannan nau'in shi kuma yana da:
- Yawan raunuka a fata
- Jijiyoyin lakka suna lalacewa
- Bukatar dadewa ana shan magani
Alamomin Cutar Kuturta
Alamomi na iya bambanta daga mutum zuwa mutum, amma mafi yawanci sun haɗa da:
- Fatar da ta rasa jin zafi, sanyi ko taɓawa
- Fata mai canza launi (farare ko ja ko baki)
- Ƙumburi a fuska ko kunne
- Rauni da ba ya warkewa
- Jijiyoyi suna yin kauri
- Rashin ƙarfi a hannu ko ƙafa
- Matsalar gani idan cutar ta shafi ido
⚠️ Idan aka yi watsi da cutar, tana iya jawo:
- Nakasa
- Lalacewar hannu da ƙafa
- Gutsirewar yatsu
- Matsalar ido har ta kai ga makanta
- Cinyewar fatar hanci
Yadda Ake Gano Cutar Kuturta (Diagnosis)
Likita ko ma’aikacin lafiya na iya gano cutar kuturta (leprosy) ta hanyar:
- Duban fata
- Gwajin jin taɓawa (sensation test)
- Ɗaukar samfurin fata (skin smear/biopsy)
👉 Gwaji na da muhimmanci domin fara magani da wuri.
Gwaje-Gwajen Zamani Don Gano Kuturta
Baya ga duban fata da gwajin taɓawa, yanzu likitoci na amfani da:
Skin biopsy – ɗaukar ɓangaren fata a gwada
PCR test – gano kwayar cutar da fasahar DNA
Nerve conduction test – duba lalacewar jijiyoyin lakka
Wannan na taimaka wa likita ya: ✔️ Tantance nau’in kuturta da kuma zabar maganin da ya dace.
Yadda Ake Maganin Cutar Kuturta
Labari mai daɗi shi ne:
🎉 Leprosy tana da magani kuma ana warkewa gaba ɗaya!
Magungunan da ake amfani da su sun haɗa da:
Ana amfani da Multi-Drug Therapy (MDT) wanda WHO ta amince da shi:
- Rifampicin
- Dapsone
- Clofazimine
⏳ Tsawon dadewa ana shan magani ya danganta da nau'in cutar kuturta da mutum yake dauke da ita.
PB Leprosy: Watanni 6
MB Leprosy: Watanni 12
⚠️ Dole ne a sha magani yadda aka tsara, ba tare da yankewa ba.
💊 Cikakken Bayani Kan Magungunan Kuturta (MDT)
1. Rifampicin
- Yana kashe ƙwayar cutar da sauri
- Ana sha sau ɗaya a wata (supervised dose)
2. Dapsone
- Yana hana ƙwayar cutar girma da haɓaka
- Ana sha kullum
3. Clofazimine
- Yana rage kumburi
- Yana kashe ƙwayar cutar a hankali
⚠️ Illolin da ka iya faruwa:
Canjin launin fata (clofazimine)
Ciwo a ciki
Jin kasala
👉 Amma likita na kula da duk wannan.
Yadda ake Kula da Mai Cutar Kuturta
Baya ga magani, kula da mai cutar ya haɗa da:
- Tsaftar fata
- Kula da raunuka
- Yin motsa jiki na hannu da ƙafa
- Kula da ido
- Shawarwari (counseling)
Yadda Ake Kariya Daga Kamuwa Da Cutar Kuturta
Babu allurar rigakafi ta musamman don kariya daga cutar kuturta ta leprosy, amma akwai hanyoyi na kariya kamar haka:
- Gano cutar da wuri
- Fara magani nan da nan
- Gujewa tsangwama da boye cutar daga idon jama'a
- Wayar da kai a al’umma
Ƙarya da Gaskiya Game da Cutar Kuturta
❌ Cutar kuturta ba:
- Tsafi ba ce
- Alamar tsinuwa ba ce
- Cutar gado ba ce kai tsaye
✔️ Cutar kuturta:
- Cuta ce ta kwayar bacteria
- Tana da magani
- Ana warkewa gaba daya
- Ba ta saurin yaɗuwa tsakanin jama'a
Cutar Kuturta a Najeriya
Najeriya na daga cikin ƙasashen da ake samun cutar kuturta (leprosy), amma adadin ya ragu sosai saboda:
- Shirye-shiryen WHO
- Wayar da kan jama'a
- Maganin MDT kyauta a asibitoci
Muhimmancin Ilimi da Tausayawa Masu Cutar Kuturta
Mafi girman matsalar cutar kuturta a yau ba cutar kanta ba ce – sai dai tsangwama (stigma) ce. Mutane da dama suna ɓoye cutar saboda tsoron wulakanci.
👉 Muna bukatar:
- Tausayi
- Ilimi
- Fahimta
Domin taimakawa masu cutar su nemi magani da wuri.
Kammalawa
Leprosy (Cutar Kuturta) cuta ce mai magani. Idan aka gano da wuri, za a iya warkewa gaba ɗaya ba tare da nakasa ba. Abin da ya fi muhimmanci shi ne ilimi, wayar da kai, da kuma kawar da tsangwama.
Idan kai ko wani da ka sani yana da alamun da muka ambata, ku je asibiti nan da nan. Lafiya ita ce arziki.
Tambayoyi da Amsoshi (FAQ)
❓ Menene Cutar Kuturta?
Amsa: Cutar kuturta (Leprosy) cuta ce mai daɗewa da ƙwayar cuta Mycobacterium leprae ke haddasawa. Tana shafar fata, jijiyoyi, ido da hanci. Tana haɓaka a hankali kuma tana da maganin da ake sha a warke.
❓ Ta yaya ake kamuwa da cutar kuturta?
Amsa: Ana kamuwa da ita ne ta numfashi ko zama kusa da wanda ke ɗauke da cutar na dogon lokaci ba tare da magani ba. Ba ta saurin yaɗuwa kamar mura.
❓ Shin cutar kuturta tana yaɗuwa ta taɓa hannun mai dauke da cutar?
Amsa: A’a. Ba a kamuwa da kuturta ta taɓa hannu, runguma, ko cin abinci tare da wanda ke shan magani.
❓ Wadanne alamomi ne na cutar kuturta?
Amsa:
- Fata da ta canza launi kuma ta rasa ji
- Ƙumburi a fuska ko kunne
- Jijiyoyin lakka sun yi kauri
- Rauni da ba ya warkewa
- Rashin ƙarfi a hannu ko ƙafa
❓ Shin cutar kuturta tana da magani?
Amsa: Eh. Kuturta tana da magani kuma ana warkewa gaba ɗaya idan aka gano da wuri. WHO na ba da MDT (Multi-Drug Therapy) kyauta.
❓ Tsawon lokacin maganin kuturta nawa ne?
Amsa:
Nau’in cutar kuturta na PB: Watanni 6
Nau’in cutar kuturta na MB: Watanni 12
Dole a sha magani yadda likita ya tsara ba tare da fasawa ba.
❓ Shin cutar kuturta tana jawo nakasa?
Amsa: Idan aka yi watsi da ita, eh – tana iya jawo nakasa. Amma idan aka gano da wuri, ana iya hana nakasa gaba ɗaya.
❓ Yaya ake gano cutar kuturta?
Amsa: Likita na duban fata, gwajin jin taɓawa, da ɗaukar samfurin fata (biopsy/skin smear) don tabbatarwa.
❓ Shin yara na iya kamuwa da cutar kuturta?
Amsa: Eh, yara na iya kamuwa, musamman idan suna zaune tare da wanda ke ɗauke da cutar ba tare da magani ba.
❓ Shin cutar kuturta cutar gado ce?
Amsa: A’a. Ba cutar gado ba ce kai tsaye. Amma akwai yiwuwar kariyar jiki ta mutum ta bambanta.
❓ Shin masu kuturta suna iya yin aure da haihuwa?
Amsa: Eh. Idan suna shan magani, ba sa yaɗa cutar kuma suna iya rayuwa ta yau da kullum.
❓ Shin akwai rigakafin cutar kuturta?
Amsa: Babu allurar rigakafi ta musamman, amma gano cuta da wuri da shan magani nan da nan na hana yaɗuwa.
❓ Shin kuturta tsinuwa ce daga Allah?
Amsa: A’a. Kuturta cuta ce ta kimiyya wadda ƙwayar bacteria ke haddasawa, ba tsinuwa ba ce.
❓ Me ya kamata a yi idan an ga alamun kuturta?
Amsa: A je asibiti nan da nan domin a yi gwaji a fara magani da wuri.
❓ Ina ake samun maganin kuturta a Najeriya?
Amsa: A manyan asibitoci da cibiyoyin lafiya na gwamnati ana samun maganin MDT kyauta.
⚕️ Medical Disclaimer
Bayanan da ke cikin wannan shafi an tanadar da su ne domin ilimi da wayar da kai kawai. Ba su maye gurbin shawarar likita ko ƙwararren ma’aikacin lafiya.
Idan kana da alamun cuta ko wata matsalar lafiya, ka garzaya asibiti ko ka tuntuɓi likita kai tsaye domin a yi maka cikakken gwaji da magani.
Lafiyata.com.ng ba ta ɗaukar alhakin amfani da bayanan wannan shafi ba tare da shawarar ƙwararre ba.
✍️ Author Bio – Dr. Sulaiman
Dr. Sulaiman marubuci ne kuma mai wallafa bayanan lafiya a shafin Lafiyata.com.ng. Yana rubuta cikakkun ƙasidu na Hausa da Turanci game da lafiyar jiki da kwakwalwa, yana mai da hankali kan sahihanci, bincike, da fahimtar likitanci.
Manufarsa ita ce ya sauƙaƙa ilimin lafiya ga kowa, musamman a Arewacin Najeriya, ta hanyar rubuce-rubuce masu inganci da sauƙin fahimta.
No comments:
Post a Comment