Gabatarwa
Pulmonary Tuberculosis, wato Tarin Fuka, cuta ce mai yaduwa da ke addabar huhu. Kwayar cutar da ke haddasawa ita ce Mycobacterium tuberculosae. Wannan cuta na daga cikin manyan matsalolin lafiya a duniya, musamman a ƙasashe masu tasowa kamar Najeriya. Idan ba a gano ta da wuri ba kuma a fara magani yadda ya kamata, tana iya jawo babbar illa ga lafiya, har ma ta kai ga mutuwa.
A wannan rubutu, za mu tattauna Pulmonary Tuberculosis dalla-dalla: menene ita, yadda ake kamuwa, alamu da illolinta, hanyoyin gwaji, magani, rigakafi, da yadda za a kare kai da iyali.
Menene Pulmonary Tuberculosis (Cutar Tarīn Fuka)?
Pulmonary Tuberculosis (TB) cuta ce da kwayar Mycobacterium tuberculosis ke haddasawa. Yawanci tana shafar huhu, amma a wasu lokuta tana iya shafar wasu sassan jiki kamar kwakwalwa, koda, ƙashi, fata da jijiyoyi. Idan ta fi shafar huhu, ake ce mata Pulmonary TB.
Cutar na yaduwa ta hanyar shakar gurɓataccin iska – wato idan mai dauke da TB ya yi tari, atishawa ko magana, ƙwayoyin cutar na iya fita su shiga iska, wasu kuma su shaki iskar su kamu.
Rubutu Mai Alaka: Yadda Cutar Tarin Fuka Ke Shaƙe Laka Da Shanye Kafafu
Yadda Ake Kamuwa da a Cutar Tarīn Fuka
Ana kamuwa da TB ne ta wadannan hanyoyi da zamu lissafa:
1. Shakar iska daga bakin mai cuta – idan mai TB ya yi tari, ƙwayoyin cuta na fita ta bakin sa zuwa cikin iska.
2. Zama kusa da mai cuta na dogon lokaci – musamman a wurare masu cunkoso da rashin wadataccen iska.
3. Rashin kwakkwaran garkuwar jiki (Immunosuppression) – kamar masu HIV/AIDS, yara ƙanana, tsofaffi, da masu ciwon sukari.
⚠️ Ba kowa ne ke kamuwa da TB nan take ba. Wasu na daukar kwayar cutar amma ba su nuna alamu – ana kiran hakan Latent TB.
Alamomin Cutar Tarin Fuka (Pulmonary TB)
Idan cutar TB ta fara aiki a jiki (Active TB), mutum na iya nuna alamomi kamar:
- Tari mai ɗorewa sama da makonni 2–3
- Fitar jini a tari
- Zazzabi mai yawan dawowa
- Gumi da dare (Night sweats)
- Ramewa da rage nauyi ba tare da dalili ba
- Gajiya sosai
- Ciwo a ƙirji
- Rashin cin abinci ko jin yunwa
Idan ka lura da waɗannan alamomi, yana da matuƙar muhimmanci ka je asibiti domin gwaji.
Waɗanne Mutane Ke Cikin Haɗarin Kamuwa Da Cutar Tarin Fuka (Pulmonary TB)?
- Masu HIV/AIDS
- Masu ciwon sukari
- Masu shan taba sigari
- Masu shan giya da yawa
- Mutanen da ke zaune a cunkoson gida ko sansanonin hijira
- Ma’aikatan lafiya
- Mutanen da ba su cin abinci mai gina jiki
- Masu jinyar mai fama da cutar tarin fuka
Yadda Ake Gwajin Tarin Fuka (Pulmonary TB)
Likitoci na amfani da hanyoyi daban-daban wajen gano TB, ciki har da:
1. Gwajin sputum (majina) – a duba majinar da ake fitarwa yayin tari a dakin gwaje-gwaje.
2. Hoton X-ray na kirji – don ganin lafiyar huhu.
3. GeneXpert Test – gwaji na zamani da ke gano kwayar cutar TB da kuma juriyar magani.
4. Mantoux test (Skin test) – don gano latent TB.
Yadda ake Maganin Tarin Fuka (Pulmonary TB)
TB cuta ce mai warkewa idan an bi tsarin shan magani daidai. Ana amfani da haɗin magunguna na tsawon watanni 6 zuwa 9:
🔹 Phase 1 (Watanni 2 na farko):
- Isoniazid
- Rifampicin
- Pyrazinamide
- Ethambutol
🔹 Phase 2 (Sauran watanni 4):
- Isoniazid
- Rifampicin
💊 Dole ne a sha magani kullum ba tare da tsallakewa ba. Idan mutum ya daina shan magani kafin lokaci, kwayar cutar TB na iya ƙara ƙarfi ta zama Drug-Resistant TB, wadda maganinta ya fi tsada da wahala.
Muhimmancin Bin Shawarar Likita
Kar a daina magani saboda ka ji sauƙi
Kar a raba maganin TB da wani
Je asibiti don duba cigaban lafiya
Bayar da bayani idan kana fuskantar illa daga magani
Yadda Ake Kare Kai Daga Kamuwa Da Tarīn Fuka
1. Rigakafin BCG – ana yi wa jarirai.
2. Guje wa zama kusa da mai TB ba tare da kariya ba
3. Bude taga a gidaje da ofisoshi
4. Cin abinci mai gina jiki
5. Guje wa shan taba da giya
6. Gwajin lafiya akai-akai
Kamuwa da TB da HIV: Alaƙa Mai Hatsari
Mutanen da ke dauke da HIV suna da raunin garkuwar jiki, don haka suna cikin haɗarin kamuwa da cutar tarin TB sosai. A Najeriya da sauran ƙasashen Afirka, TB da HIV sukan yi aiki tare wajen raunana lafiya. Saboda haka:
✔️ Masu HIV su rika gwajin TB akai-akai
✔️ Masu TB su rika gwajin HIV
Tasirin Cutar TB ga Iyali da Al’umma
TB ba wai cuta ce ta mutum ɗaya kaɗai ba. Tana shafar:
Iyali – saboda kashe kuɗi da kulawar mai jinya
Aiki – saboda rashin karfin jiki
Al’umma – saboda yaɗuwar cutar cikin sauƙi
Don haka, ya zama wajibi kowa ya san matakan kariya daga cutar tarin fuka, da kuma neman magani.
Shin TB Cuta Ce Ta Aljanu Ko Sihiri?
A’a. TB cuta ce ta kimiyya da ƙwayar cutar bakteriya ke haddasawa. Ba shafar aljani ba ce, ba sihiri ba ne. Maganinta na asibiti ne kawai – ba tsafi ko gargajiya ba.
Muhimman Shawarwari Ga Jama’a
Kada ka ɓoye tari mai ɗorewa
Kada ka ji kunya ka je asibiti
Kada ka daina magani kafin lokaci
Taimaka wa masu TB maimakon nuna wariya
Kammalawa
Pulmonary Tuberculosis (Tarīn Fuka) babbar cuta ce mai yaduwa amma mai warkewa sarai idan aka gano ta da wuri kuma aka bi tsarin magani sau da kafa. Ilimi game da TB na taimaka wa mutum ya kare kansa da iyalinsa. Idan ka lura da tari mai ɗorewa, zazzabi, rage nauyi ko gajiya, kar ka yi jinkiri – je asibiti.
👉 Lafiya ta fi dukiya. Ka kula da kanka, ka kula da iyalinka.
Disclaimer
Wannan rubutu na ilimantarwa kawai. Ba ya maye gurbin shawarar likita. Idan kana da alamu ko damuwa game da lafiyarka, tuntuɓi ƙwararren ma’aikacin lafiya ko ka je asibiti mafi kusa.
Tambayoyi da Amsoshi (FAQs)
1. Menene Pulmonary Tuberculosis (Tarin Fuka)?
Pulmonary Tuberculosis cuta ce mai yaduwa da ke shafar huhu, wadda kwayar cutar Mycobacterium tuberculosis ke haddasawa.
2. Yaya ake kamuwa da Tarīn Fuka?
Ana kamuwa da TB ta shakar iska daga bakin mai cutar idan ya yi tari, atishawa ko magana.
3. Menene manyan alamomin TB?
Tari mai ɗorewa, zazzabi, gumi da dare, ramewa da rage nauyi, gajiya, da fitar jini a tari.
4. Shin TB cuta ce mai warkewa?
Eh, TB na warkewa sarai idan aka gano ta da wuri kuma aka bi magani na tsawon lokaci yadda likita ya tsara.
5. Tsawon wane lokaci ake shan maganin TB?
Yawanci ana shan magani na tsawon watanni 6 zuwa 9 ba tare da tsallakewa ba.
6. Shin TB na yaduwa cikin sauƙi?
Eh, musamman a wurare masu cunkoso da rashin iska mai kyau.
7. Wa ke cikin haɗarin kamuwa da TB?
Masu HIV, masu ciwon sukari, yara, tsofaffi, da masu shan taba.
8. Shin magungunan gargajiya na warkar da TB?
A’a. TB cuta ce ta kimiyya, maganinta na asibiti ne kawai.
Nassi
Dangane da Marubuci
Dr. Sulaiman ƙwararre ne a fannin rubutun ilimin lafiya da wayar da kai a Hausa da Turanci. Shi ne wanda ya kafa Lafiyata.com.ng, dandalin da ke ba da sahihin ilimin lafiya ga al’ummar Arewa da Najeriya gaba ɗaya. Yana mai da hankali kan rubuce-rubuce masu tushe daga kimiyya, ƙwarewar likitoci, da ƙa’idojin lafiya na duniya.
No comments:
Post a Comment