Gabatarwa
Otitis Media cuta ce da ke kama sashen kunne na tsakiya (middle ear), wato ɓangaren da ke bayan eardrum (labulen kunne). Wannan cuta itace ke kawo ruwan kunne ko kuma ciwon kunne mai ruwa, kuma tana faruwa ne idan ruwa, kwayoyin cuta (bacteria), ko ƙwayoyin virus suka taru a cikin sashen kunne na tsakiya, suka haifar da kumburi da jin zafi. Otitis Media na daga cikin cututtukan da suka fi addabar yara, musamman ƙasa da shekaru 5, amma manya ma na iya kamuwa da ita.
A Najeriya da sauran ƙasashen Afirka, ciwon kunne mai ruwa (Otitis Media) na daga cikin manyan dalilan kurmancewa a yara, musamman idan ba a yi magani da wuri ba. Saboda haka, fahimtar cutar, sanin alamominta, dalilan da ke kawo ta, hanyoyin magani da rigakafi yana da matuƙar muhimmanci ga iyaye, malamai, da ma’aikatan lafiya baki daya.
A cikin wannan rubutu za mu yi cikakken bayani kan:
- Menene Ciwon Kunne Mai Ruwa (Otitis Media)?
- Nau’o’in ciwon kunne mai ruwa
- Dalilai da abubuwan da ke ƙara haɗarin kamuwa da ciwon kunne mai ruwa
- Alamomi a yara da manya
- Hanyoyin gano cutar
- Maganin ciwon kunne mai ruwa da yadda ake kulawa
- Illolin da ka iya biyo baya
- Hanyoyin kariya
Menene Otitis Media (Ciwon Sashen Kunne na Tsakiya)?
Otitis Media na nufin kumburi ko kamuwa da cuta a sashen kunne na tsakiya. Kunnen mutum yana da sassa uku:
1. Sashen kunne na waje (outer ear)
2. Sashen kunne na tsakiya (middle ear)
3. Sashen kunne na ciki (inner ear)
Ciwon kunne mai haifar da ruwan kunne (Otitis Media) yana faruwa ne a ɓangaren kunne na biyu – wato tsakanin eardrum (labulen kunne) da ƙananan ƙasusuwan da ke taimakawa wajen watsar da sauti zuwa kwakwalwa.
Otitis media na yawan faruwa a lokacin da Eustachian tube (bututun da yake haɗa kunne da makogwaro) ya toshe, iska ba ta shiga yadda ya kamata, sai ruwa ya taru a kunne. Wannan ruwan na iya zama mafaka ga ƙwayoyin cuta su yi yawa su haɓaka, su haifar da kumburi da ciwon kunne mai ruwa.
Nau’o’in Otitis Media
Akwai nau’o’i uku mafi shahara, sune kamar haka:
1. Acute Otitis Media (AOM)
Wannan shi ne nau’in da aka fi sani. Yana zuwa ne da:
- Ciwo mai tsanani a kunne
- Zazzabi ko zafin jiki
- Ruwa ko datti yana iya fita daga kunne
Yana faruwa ne sakamakon kamuwa da kwayoyin cuta daga mura, tari, ko cututtukan numfashi masu shafar kofofin iska na sama.
2. Otitis Media with Effusion (OME)
A nan, ruwa yana taruwa a kunnen tsakiya ba tare da tare da zafi ko ciwo sosai ba. Yaro na iya:
- Daina jin sauti sosai a kunnen
- Jin kamar kunnen ya cika
Yakan biyo bayan AOM ne, amma ba lallai ya kasance da zafi ba.
Ku karanta: Yadda Ake Samun Cikin ‘Yan Biyu — Cikakken Bayani a Hausa
3. Chronic Otitis Media
Wannan shi ne nau’in da ke ɗaukar lokaci mai tsawo:
- Ruwa na ci gaba da fita daga kunne
- Eardrum (labulen kunne) na iya fashewa
- Jin sauti na iya raguwa sosai
Idan ba a kula da shi ba, yana iya kaiwa ga matsaloli masu tsanani.
Dalilai da Abubuwan da ke Ƙara Haɗarin Kamuwar Cutar
Abubuwan dake kawo otitis media kai tsaye su ne:
- Kwayoyin bacteria (kamar Streptococcus pneumoniae)
- Kwayoyin Virus (kamar influenza)
- Toshewar Eustachian tube
A lura cewa Eustachian tube (Bututun Eustachian) wani bututu ne da ya samar da kafar sada zumunta tsakanin kogon kunne da makogwaro, ta wannan bututun ne kwayoyin cuta dake shafar sassan numfashi su yaɗu zuwa cikin kunne.
Abubuwan da ke ƙara haɗarin kamuwa da ciwon kunne mai ruwa:
- Yara ƙasa da shekaru 5
- Shan taba a kusa da yaro
- Rashin shayar da jariri nono zalla har na tsawon watanni 6
- Mura da tari akai-akai
- Cunkoso a gida ko makaranta
- Rashin tsaftar muhalli
Alamomin Ciwon Sashen Kunne na Tsakiya (Otitis Media)
Alamomi a Yara:
- Zafi a kunne
- Yawan kuka ba tare da dalili ba
- Rashin barci
- Jan kunne ko juyar da kai
- Zazzabi
- Rashin jin sauti
- Ruwa ko datti na fita daga kunne
Alamomi a Manyan Mutane:
- Jin zafi ko nauyi a kunne
- Jin ƙara a kunne ba gaira ba dalili (tinnitus)
- Rashin jin sauti
- Zazzabi
- Jin jiri ko tashin zuciya
Yadda Likita Ke Gano Cutar Ciwon Sashen Kunne na Tsakiya (Otitis Media)
Likita na amfani da:
- Na'urar Otoscope domin duba cikin kunne
- Tambayoyi kan alamomi da bibiyar tarihin cutar
- Gwajin jin sauti (a wasu lokuta)
Idan an duba kunne da na'urar otoscope aka ga cewa labulen kunne (eardrum) ya yi ja, ya kumbura, ko ya nuna alamar ruwa a bayansa, hakan yana tabbatar da akwai cutar Otitis Media.
Yadda ake Maganin Ciwon Sashen Kunne na Tsakiya (Otitis Media)
1. Magani Ta Hanyar Kula da Kai (Mild Cases):
Shan maganin rage zafi (Paracetamol ko Ibuprofen – bisa shawarar likita)
Shan ruwa da yawa
Hutawa
2. Maganin Kwayoyin Cuta (Antibiotics):
Idan:
- Zazzabi ya yi yawa
- Ciwo ya tsananta
- Yaro ƙasa da shekara 2
Likita na iya rubuta: Amoxicillin ko makamancinsa
⚠️ Kada a sha antibiotics ba tare da shawarar likita ba.
3. Tiyata (A Matsanancin Ciwon Kunne):
Sanya grommet (bututun iska) a labulen kunne (eardrum)
Tsaftace datti daga kunne
Illolin da Za Su Iya Biyo Bayan Ciwon Sashen Kunne na Tsakiya (Otitis Media)
Idan ba a kula da cutar ba:
- Rashin jin sauti na dindindin (Kurmancewa)
- Jinkirin iya magana a yara
- Fashewar ko yagewar labulen kunne (eardrum)
- Yaduwar cuta zuwa kwakwalwa (mai haɗari sosai)
Yadda ake Samun Kariya Daga Ciwon Sashen Kunne na Tsakiya
- Shayar da jariri nono zalla har na watanni 6 (exclusive breastfeeding)
- Kauce wa shan taba a kusa da yara
- Tsaftar muhalli
- Yin rigakafin cututtuka (kamar rigakafin pneumonia da flu)
- Wanke hannu akai-akai
- Guje wa cunkoso idan yaro na fama da mura
Muhimmancin Fadakarwa da Ilmantarwa
Iyaye su rika kula da:
- Duk wani canji a halayen yaro
- Kukan da ba a saba ji ba
- Jan kunne ko rashin jin sauti
Gaggauta kai yaro asibiti na iya ceton jin sauti da lafiyar kwakwalwa.
Kammalawa
Otitis Media cuta ce da ba za a yi sakaci da ita ba, musamman a yara. Yana da kyau a gano ta, da wuri a yi magani, domin kauce wa illoli masu tsanani kamar kurmancewa. Ilimi da rigakafi sune ginshiƙai mafi muhimmanci wajen yaƙi da wannan cuta.
Idan kai ko yaronka na fama da alamomin da muka lissafa, kada ka yi jinkiri – je asibiti domin a duba.
Tambayoyi da Amsoshi (FAQ)
❓ Mene ne Otitis Media?
Amsa: Otitis Media cuta ce da ke kama sashen kunne na tsakiya, inda ruwa da ƙwayoyin cuta ke taruwa a bayan labulen kunne, su haifar da kumburi, ciwon kunne, ruwan kunne da wani lokaci zazzabi.
❓ Me ke haddasa Otitis Media?
Amsa: Yawanci cutar tana faruwa ne bayan mura, tari, ko cututtukan numfashi. Toshewar Eustachian tube na sa ruwa ya taru a kunne, wanda ƙwayoyin bacteria ko virus ke haifar da kamuwa da cuta.
❓ Wa ya fi kamuwa da Otitis Media?
Amsa: Yara ƙasa da shekaru 5 ne suka fi kamuwa da cutar saboda bututun kunnensu baya da tsayi kuma ya fi sauƙin toshewa. Amma manya ma na iya kamuwa.
❓ Wadanne alamomi Otitis Media ke haifarwa a yara?
Amsa:
- Ciwon kunne
- Yawan kuka
- Rashin barci
- Jan kunne
- Zazzabi
- Rashin jin sauti
- Ruwan kunne ko datti na fita daga kunne
❓ Shin Otitis Media na da haɗari?
Amsa: I, idan ba a yi magani da wuri ba, ya na iya haifar da rashin jin sauti na dindindin, jinkirin koyon magana a yara, ko ma yaduwar cuta zuwa kwakwalwa.
❓ Yaya ake gano Otitis Media?
Amsa: Likita na amfani da na'urar otoscope domin duba cikin kunne. Idan eardrum ya yi ja ko ya kumbura, ko an ga ruwa a baya, ana tabbatar da cutar.
❓ Ta yaya ake maganin Otitis Media?
Amsa:
Rage zafi da Paracetamol/ Ibuprofen (da shawarar likita)
Antibiotics idan cutar ta tsananta
A wasu lokuta, tiyata kamar saka grommet a eardrum
❓ Shin Otitis Media na iya warkewa da kansa?
Amsa: Wasu nau’o’i, musamman masu sauƙi, na iya warkewa da kansu. Amma idan zafi ko zazzabi ya yi yawa, dole ne a ga likita.
❓ Shin Otitis Media na iya dawowa sau da yawa bayan ya warke?
Amsa: I, musamman a yara masu yawan mura ko waɗanda ke zaune a muhalli mai cunkoso da hayaki.
❓ Yaya zan kare yaro daga Otitis Media?
Amsa:
- Shayar da jariri nonon uwa zallah har na watanni 6
- Guje wa shan taba a kusa da yaro
- Tsaftar muhalli
- Rigakafin cututtuka
- Wanke hannu akai-akai
❓ Shin Otitis Media na iya haifar da rashin jin sauti na dindindin?
Amsa: I, musamman idan ya zama chronic ko aka yi sakaci da magani.
❓ Yaushe ya kamata a kai yaro asibiti?
Amsa: Idan yaro na kuka sosai, yana da zazzabi, yana jan kunne, ko ruwa na fita daga kunne – kai shi asibiti nan da nan.
No comments:
Post a Comment