Gabatarwa:
A ‘yan kwanakin nan, an samu rahotannin bullar ciwon idon Apollo, wato wani nau’in cutar ido mai saurin yaduwa, a wasu sassan Najeriya. A watan Agusta 2026, hukumomin lafiya a Potiskum, Jihar Yobe, sun tabbatar da samun masu fama da acute haemorrhagic conjunctivitis (AHC), wanda aka fi sani da Apollo. Hukumomin sun gargadi jama’a da su kara kula da tsaftar hannu da muhalli tare da kauce wa abubuwan da ke taimakawa wajen yada cutar. (The Guardian Nigeria)
Apollo ba sabuwar cuta ba ce a Najeriya. Amma saboda yadda take yaduwa cikin sauri daga mutum zuwa mutum, bullarta na iya haifar da fargaba musamman idan mutane da yawa suka fara samun ja da kumburin ido a lokaci guda.
A wannan rubutu, za mu bayyana menene ciwon idon Apollo, me ke haddasa ta, alamomin cutar, yadda take yaduwa, yadda ake rigakafinta da kuma yadda ake magance ta.
Menene Ciwon Idon Apollo?
Apollo wata cutar ido ce mai yaduwa sosai wadda ke shafar siririyar fatar da ke rufe farin ido da cikin fatar ido, wanda ake kira conjunctiva. A likitance ana kiran wannan cutar da acute haemorrhagic conjunctivitis (AHC).
Ana iya gane ta musamman ta hanyar jajayen ido, kumburin ido, yawan hawaye da kwantsa, ciwon ido da kuma wani lokaci kananan zubar jini a farin ido.
Ana kiran ta “Apollo” a wasu kasashen Afirka ta Yamma saboda gagarumin barkewar cutar da aka taba samu a baya a garin Apollo. Viral conjunctivitis na iya faruwa a matsayin barkewar cuta inda mutane da yawa suka kamu a lokaci guda. (PubMed Central (PMC))
Me ke haddasa ciwon idon Apollo?
Apollo cuta ce da virus ke haddasawa. Nau’ukan virus da aka fi danganta da acute haemorrhagic conjunctivitis sun hada da Enterovirus 70 da Coxsackievirus A24 variant.
Wannan yana da muhimmanci saboda ciwon idon Apollo ba cutar da kwayoyin bacteria ke haddasawa ba ce a mafi yawan lokuta. Saboda haka, antibiotic ba ya kashe virus din da ke haddasa ciwon idon Apollo.
Ta yaya ciwon idon Apollo ke yaduwa?
Babban hanyar yaduwar Apollo ita ce ta hanyar taba abubuwan da wannan virus ya gurɓata sannan a taba ido.
Misali, mutum mai Apollo zai iya taba idonsa, sannan ya taba:
- Hannun wani mutum
- Tawul
- Kayan kwalliya
- Matashin kai
- Kayan gado
- Kayan sawa
- Hannun kofa
- Wayar hannu
- Sauran abubuwan da mutane da yawa ke amfani da su
Idan wani mutum ya taba wannan abu sannan ya taba idanunsa ba tare da wanke hannunsa ba, zai iya kamuwa da ciwon idon Apollo.
Saboda haka, taba ido da hannu mara tsafta na daga cikin manyan abubuwan da ke taimakawa wajen yada Apollo.
Rahotannin baya-bayan nan daga Yobe sun kuma jaddada muhimmancin wanke hannu akai-akai da kuma rashin sharing tawul, tufafi, kayan gado da sauran abubuwan amfani na mutum. (The Guardian Nigeria)
Alamomin ciwon idon Apollo
Alamomin Apollo na iya bayyana cikin gaggawa. Mutum na iya tashi daga barci ya lura cewa idonsa ya fara yin ja ko kumburi.
Manyan alamomin sun hada da:
- Jajayen ido
- Kumburin ido ko fatar ido
- Yawan hawaye
- Jin kamar akwai yashi ko wani abu a cikin ido
- Ciwon ido ko rashin jin dadi
- Jin tsananin haske a ido
- Fitar wani ruwa daga ido
- Kananan wuraren zubar jini a farin ido
- Matsalar bude ido saboda kumburi ko ciwo
- Kamuwa da ido daya sannan ya shafi dayan
A wasu mutane, cutar na iya kasancewa mai tsanani sosai saboda yawan kumburi da zubar jini a conjunctiva.
Duk da haka, ba duk jajayen ido ne Apollo ba. Jajayen ido na iya kasancewa sakamakon bacterial conjunctivitis, allergy, raunin cornea, glaucoma, uveitis ko wasu matsalolin ido. Saboda haka, idan alamomin sun yi tsanani, ya dace a ga ma’aikacin lafiya. (PubMed Central (PMC))
Shin ciwon idon Apollo yana sa mutum ya makance?
A mafi yawan lokuta, Apollo ba ya haifar da makanta ta dindindin. Cutar kan warke da kanta bayan wani lokaci.
Amma bai kamata a raina jajayen ido mai tsanani ba. Wasu matsalolin ido da suke kama da conjunctivitis na iya zama masu bukatar magani cikin gaggawa.
Musamman idan mutum yana da:
- Rage gani
- Tsananin ciwon ido
- Tsananin jin haske
- Farin tabo a cornea
- Rauni ko wani abu ya shiga ido
- Kumburi mai tsanani
- Alamomin da suke kara muni
- Matsala mai tsanani a ido daya
ya kamata ya je asibiti ko wajen likitan ido (ophthalmologist) cikin gaggawa.
Yadda ake rigakafin ciwon idon Apollo
Rigakafi shi ne mafi muhimmanci wajen dakile yaduwar Apollo saboda cutar tana iya yaduwa cikin sauri.
1. Wanke hannu akai-akai
A wanke hannu da sabulu da ruwa musamman:
- Bayan taba ido
- Bayan kula da mai fama da Apollo
- Kafin cin abinci
- Bayan shiga bandaki
- Bayan dawowa daga wuraren jama’a
Idan babu ruwa da sabulu, ana iya amfani da hand sanitizer mai kyau.
2. Kada a rika taba ido da hannu
Guji shafa ko goge ido da hannu, musamman idan ba a wanke hannun ba.
Idan ido yana kaikayi ko zubar da ruwa, a yi amfani da tissue ko kyalle mai tsafta sannan a zubar da shi ko a wanke shi yadda ya kamata.
3. Kada ayi sharing tawul
Mutumin da yake da Apollo bai kamata ya hade:
- Tawul
- Handkerchief
- Matashin kai
- Kayan gado
- Tufafi
- Kayan kwalliyar ido
da wasu mutane ba.
4. Kada a hade kayan kwalliyar ido
Mascara, eyeliner da sauran kayan kwalliyar ido na iya taimakawa wajen yada infection. Mutumin da ya kamu ya kamata ya guji amfani da irin wadannan kayayyaki har sai ya warke, kuma a wasu lokuta a maye gurbin kayan kwalliyar da suka taba idon da abin ya shafa.
5. A tsaftace abubuwan da ake yawan tabawa
A lokacin barkewar ciwon idon Apollo, yana da kyau a rika tsaftace abubuwa kamar:
- Hannun kofa
- Tebura
- Wayoyin hannu
- Kwamfuta
- Kayan aiki
- Sauran abubuwan da mutane da yawa ke tabawa
6. Mai cutar ya rage cudanya da mutane
Mutumin da ke fama da Apollo ya kamata ya rage cudanya ta kusa da sauran mutane, musamman yara da mutanen da ke cikin makarantu, wuraren aiki ko wuraren da ake taruwar jama’a.
Yadda ake Maganin Ciwon Idon Apollo
Babban abin da ya kamata a sani shi ne cewa Apollo cutar virus ce, saboda haka babu wani antibiotic da zai kashe virus din da ke haddasa ta.
A mafi yawan lokuta, maganin Apollo yana karkata ne zuwa rage alamomi da taimakawa ido ya samu sauki yayin da jiki ke yakar virus din.
Abubuwan da za su iya taimakawa
Ana iya:
- Tsaftace dattin da ke kusa da ido da ruwa mai tsafta.
- Amfani da cold compress domin rage kumburi da rashin jin dadi.
- Amfani da lubricating/artificial tears idan ma’aikacin lafiya ya ba da shawara.
- Shan maganin rage ciwo kamar yadda ya dace da yanayin mutum da shawarar ma’aikacin lafiya.
Kada mutum ya fara amfani da antibiotic eye drops da kansa kawai saboda ido ya yi ja. Antibiotics ba sa maganin viral conjunctivitis.
Haka kuma, bai kamata a yi amfani da steroid eye drops ba tare da umarnin likitan ido ba. Wasu matsalolin ido na iya kara muni idan aka yi amfani da steroids ba tare da gano ainihin dalilin jajayen idon ba.
Me ya sa bai kamata a yi amfani da magungunan gargajiya a ido ba?
Wasu mutane kan sanya ganye, ruwan tsire-tsire, man shafawa ko wasu abubuwan gargajiya cikin ido idan sun kamu da Apollo.
Wannan na iya zama abu mai haɗari.
Ido wani bangare ne mai matukar rauni, kuma wani abu mara tsafta ko sinadari mai cutarwa na iya haifar da karin rauni ga cornea ko conjunctiva.
Saboda haka, kar a sanya wani abu cikin ido ba tare da shawarar kwararren ma’aikacin lafiya ba.
Yaushe ya kamata a je asibiti?
Duk wanda yake da alamomin Apollo ya kamata ya nemi shawarar ma’aikacin lafiya, musamman idan alamomin sun yi tsanani ko ba su ragu ba.
A nemi kulawar likitan ido cikin gaggawa idan akwai:
- Rage gani
- Tsananin ciwon ido
- Tsananin jin haske
- Farin tabo a saman ido
- Raunin ido
- Kumburin da yake tsananta
- Matsalar bude ido
- Alamomin da suka ki sauki ko suke kara muni
Wannan yana da muhimmanci saboda akwai wasu cututtukan ido masu tsanani da za su iya fara da red eye (jajayen ido) amma ba su da alaƙa da Apollo. (PubMed Central (PMC))
Ciwon Idon Apollo a makarantu da wuraren aiki
Saboda yadda Apollo ke yaduwa, makarantu da wuraren aiki suna da muhimmiyar rawa wajen dakile barkewar cutar.
Iyaye da malamai su koya wa yara:
- Wanke hannu akai-akai
- Kada su rika taba ido
- Kada su raba tawul ko kayan kansu
- Kada su rika amfani da kayan wani
- Su sanar da iyaye idan ido ya fara ja ko kumbura
A yayin barkewar cuta, masu kula da lafiya da makarantu na iya bayar da shawarar matakan rage yaduwar infection bisa yanayin barkewar da kuma shawarar hukumomin lafiya.
Kammalawa
Apollo, wato acute haemorrhagic conjunctivitis, cutar ido ce mai saurin yaduwa wadda virus ke haddasawa. Rahotannin baya-bayan nan sun tabbatar da bullar cutar a Potiskum, Jihar Yobe da sauran sassan Nigeria, inda hukumomin lafiya suka bukaci jama’a da su kara kula da tsafta da matakan kariya. (The Guardian Nigeria)
Abu mafi muhimmanci wajen dakile Apollo shi ne wanke hannu, guje wa taba ido, rashin hade tawul da kayan mutum, tsaftace abubuwan da ake yawan tabawa da kuma rage cudanya idan mutum ya kamu.
A mafi yawan lokuta, viral conjunctivitis tana warkewa ba tare da magani na musamman ba, amma ya kamata a guji amfani da magungunan ido ko magungunan gargajiya ba tare da shawarar kwararren ma’aikacin lafiya ba.
Idan mutum yana da tsananin ciwon ido, rage gani, tsananin jin haske ko wani sabon canji mai tsanani a ido, kada ya dauka cewa Apollo ne kawai—ya kamata ya nemi kulawar likitan ido cikin gaggawa.
A kula da tsaftar hannu, a guji taba ido, kuma a taimaka wajen dakile yaduwar Apollo a cikin al’umma.
No comments:
Post a Comment