Apollo, wanda a likitance ake kira acute haemorrhagic conjunctivitis (AHC), na daga cikin cututtukan ido masu saurin yaduwa. A watan Agusta 2026, an tabbatar da samun barkewar wannan cuta a wasu sassa na Nigeria, inda Yobe State Specialist Hospital ta sanar da cewa ta samu marasa lafiya da ke fama da Apollo tare da gargadin jama’a da su dauki matakan kariya. (The Guardian Nigeria)
Barkewar Apollo na iya zama abin damuwa saboda cutar tana iya yaduwa cikin sauri, musamman a cikin iyalai, makarantu, wuraren aiki da sauran wuraren da mutane ke yawan cudanya. Rahotannin daga Potiskum sun nuna cewa mutane da dama daga iyali daya sun kamu da cutar, abin da ke nuna muhimmancin tsaftar hannu da sauran matakan rigakafi. (The Guardian Nigeria)
A wannan rubutu, za mu yi bayani kan menene Apollo, me ke haddasa shi, alamomin cutar, yadda yake yaduwa, da kuma hanyoyin rigakafin Apollo. Za mu kuma yi magana kan abin da mutum ya kamata ya yi idan ya kamu da cutar da kuma abubuwan da ya kamata a guje musu.
Menene Apollo?
Apollo wani nau’in viral conjunctivitis, wato cutar da virus ke haddasawa a conjunctiva. Conjunctiva ita ce siririyar fata da ke rufe farin ido da kuma cikin fatar ido.
Ana kiran cutar acute haemorrhagic conjunctivitis saboda a wasu marasa lafiya tana iya haifar da kananan zubar jini a cikin conjunctiva, wanda ke sa farin ido ya bayyana ja sosai.
Virus din da ake dangantawa da acute haemorrhagic conjunctivitis sun hada da Enterovirus 70 da Coxsackievirus A24 variant. Wannan nau’in conjunctivitis yana da alaƙa da manyan barkewar cuta musamman a wurare masu zafi da yanayin subtropical. (CDC)
Me ke haddasa Apollo?
Babban abin da ke haddasa Apollo shi ne virus. Wannan yana da muhimmanci saboda ba kowanne jajayen ido ne ke nufin mutum yana da Apollo ba.
Viral conjunctivitis na iya samun dalilai daban-daban, amma acute haemorrhagic conjunctivitis musamman ana danganta shi da wasu picornaviruses kamar Enterovirus 70 da Coxsackievirus A24. (CDC)
Saboda haka, bai dace mutum ya fara amfani da antibiotic eye drops da kansa kawai saboda idonsa ya yi ja ba. Antibiotics ba sa kashe virus. Masana sun yi ittifaki cewa Adenovirus shi ne musabbabin ciwon idon apollo da ya barke a Nigeria a wannan shekarar ta 2026.
Yaya Apollo yake yaduwa?
Apollo cuta ce mai saurin yaduwa sosai. Babbar hanyar yaduwa ita ce lokacin da hannun mutum ya taba virus sannan ya taba ido.
Misali, mutum mai Apollo zai iya taba idonsa saboda kaikayi ko zafi. Virus din zai iya kasancewa a hannunsa. Idan ya taba waya, kofa, tawul ko wani abu, wani mutum zai iya taba wannan abin sannan ya taba idonsa ba tare da wanke hannunsa ba.
Haka ake iya samun sarkar kamuwa da cuta.
CDC ta bayyana cewa viral conjunctivitis na yaduwa musamman ta hand-to-eye contact, wato taba ido da hannaye ko abubuwan da suka gurɓata da virus. Hawayen ido da discharge daga ido ma na iya taimakawa wajen yada infection. (CDC)
Abubuwan da za su iya taimakawa wajen yada ciwon idon Apollo
- Taba ido da hannu mara tsafta
- Amfani da tawul daya da wani mutum
- Amfani da handkerchief daya da wani
- Amfani da matashin kai ko kayan gado
- Amfani da eye drops daya da wani mai ciwon Apollo
- Amfani da kayan kwalliyar ido
- Amfani da eyeglasses daya da wani
- Taba abubuwan da mai cutar ya taba
- Kusanci da mai cutar ba tare da tsafta ba
- Rashin wanke hannu bayan kula da mai cutar
A lokacin barkewar Apollo a Nigeria hukumomin lafiya sun shawarci jama’a da kada suyi amafani da tawul, tufafi, kayan gado, kayan amfani, eye drops da eyeglasses, ko makamancin haka tare da wani mutum. (The Guardian Nigeria)
Alamomin Ciwon Idon Apollo
Alamomin ciwon idon Apollo na iya bayyana cikin gaggawa kuma suna iya shafar ido daya ko idanu biyu.
Manyan alamomin Apollo sun hada da:
- Jajayen ido
- Kumburin ido
- Ciwon ido
- Kaikayin ido
- Yawan hawaye
- Fitar ruwa daga ido
- Jin kamar akwai yashi ko wani abu a cikin ido
- Jin zafi ko rashin dadi
- Jin tsoron haske
- Kananan zubar jini a farin ido
- Kumburin fatar ido
Rahotannin daga Potiskum sun bayyana alamomin da suka hada da jajayen ido, kumburi, kaikayi, ciwo da yawan zubar ruwa daga ido. (The Guardian Nigeria)
Sai dai yana da muhimmanci a fahimci cewa ba duk jajayen ido ne Apollo ba. Bacterial conjunctivitis, allergy da wasu cututtukan ido na iya haifar da irin wadannan alamomi.
Hanyoyin Kariya Daga Kamuwa Da Ciwon Idon Apollo
Rigakafi shi ne muhimmin makami wajen dakile Apollo outbreak saboda cutar tana iya yaduwa cikin sauri.
1. Wanke hannu akai-akai
Wanke hannu da sabulu da ruwa yana daga cikin mafi muhimmancin hanyoyin kare kai daga Apollo.
A wanke hannu musamman:
- Kafin cin abinci
- Bayan amfani da bandaki
- Bayan dawowa daga wuraren jama’a
- Bayan taba ido
- Bayan kula da mai fama da Apollo
- Bayan tsaftace discharge daga idon mai cutar
- Kafin ayi da bayan amfani da eye drops
CDC ta ba da shawarar wanke hannu da sabulu da ruwa na akalla dakikoki 20. Idan babu ruwa da sabulu, ana iya amfani da hand sanitizer mai dauke da akalla 60% alcohol. (CDC)
Muhimmiyar shawara:
Kada a wanke hannu kawai bayan mutum ya kamu da Apollo. Mutanen da ke kula da mai cutar ma su rika wanke hannayensu akai-akai.
2. Kada a taba ko shafa ido da hannu
Wannan wata muhimmiyar hanyar rigakafin Apollo ce.
Idan ido yana kaikayi ko yana zubar da ruwa, mutum kada ya rika goge shi da hannun da ba a wanke ba.
Idan dole ne a tsaftace ido, a fara wanke hannu sosai sannan a yi amfani da tissue ko auduga mai tsafta, sannan a zubar da abin da aka yi amfani da shi yadda ya dace.
CDC ta kuma ba da shawarar kada mutum ya rika taba ko shafa idanunsa da yatsu. (CDC)
3. Kada ayi amfani da tawul ko wasu kayan mutum
Wannan yana da muhimmanci sosai musamman a cikin iyalai.
Mai fama da Apollo ya kamata ya kasance yana da:
- Tawul nasa
- Handkerchief nasa
- Matashin kai nasa
- Kayan gado nasa
- Kayan kwalliyarsa
- Eye drops nasa
Kada ayi amfani da tawul, pillowcase, kayan gado ko kayan tsaftace fuska.
CDC ma ta ba da shawarar kada a raba tawul, washcloths, kayan kwalliyar ido, eye drops, contact lenses da eyeglasses. (CDC)
4. Kada a raba eye drops
Idan mutum yana amfani da eye drops, kada sauran ’yan uwa su yi amfani da kwalbar eye drop da yake amfani da ita.
Idan kwalbar eye drop ta taba ido ko discharge na mai cutar, ana iya gurɓata ta.
Haka kuma, kada a taba bakin kwalbar eye drops da ido ko hannu.
5. Tsaftace abubuwan da mutane ke yawan tabawa
A lokacin barkewar Apollo, tsaftar muhalli yana da muhimmanci.
A rika tsaftace abubuwa kamar:
- Hannun kofa
- Tebura
- Wayoyin hannu
- Computer keyboards
- Remote controls
- Kayan wasa
- Kayan makaranta
- Abubuwan da mutane da yawa ke tabawa
Dalili shi ne cewa virus na iya shiga hannun mutum daga gurɓataccen abu sannan mutum ya taba idonsa.
6. Mai cutar ya rage kusanci da mutane
Idan mutum ya fara samun alamomin ciwon idon Apollo, ya kamata ya rage cudanya ta kusa da sauran mutane gwargwadon iko.
Wannan yana da muhimmanci musamman ga:
- Yara
- Dalibai
- Ma’aikatan lafiya
- Ma’aikatan makaranta
- Mutanen da ke aiki a wuraren da ake taruwar jama’a
Hukumomin lafiya a Nigeria sun shawarci mutanen da suka kamu da cutar da su rage kusanci da wasu tare da neman kulawar lafiya idan alamomi sun bayyana. (The Guardian Nigeria)
7. Kula da tsaftar ido
Idan akwai ruwa ko discharge da ke taruwa kusa da ido, a tsaftace shi da hannu mai tsafta da kayan tsafta.
Kada a yi amfani da tawul daya wajen tsaftace idanun mutane biyu.
CDC ta ba da shawarar amfani da tsaftataccen washcloth ko fresh cotton ball wajen tsaftace discharge, sannan a wanke hannu bayan an gama. (CDC)
8. Kada a raba kayan kwalliyar ido
Kayan kwalliyar ido kamar:
- Mascara
- Eyeliner
- Eye shadow
- Makeup brushes
na iya zama hanyar yada infection idan sun gurɓata.
Mai fama da conjunctivitis ya kamata ya dakatar da amfani da kayan kwalliyar ido har sai ya warke, sannan ya bi shawarar kwararren lafiya game da kayan da ya kamata a jefar ko a maye gurbinsu.
9. Masu amfani da contact lenses su yi taka-tsantsan
Idan mutum yana amfani da contact lenses kuma ya kamu da conjunctivitis, ya kamata ya dakatar da amfani da lenses har sai alamomin sun gushe ko likitan ido ya ba da shawarar komawa amfani da su. (CDC)
A wasu lokuta, kayan contact lens da aka yi amfani da su yayin infection na iya bukatar a jefar da su ko a tsaftace su bisa ka’idojin likitan ido.
10. Kada a yi amfani da magungunan gargajiya masu hatsari
A lokacin barkewar Apollo, mutane na iya neman maganin gida saboda tsoron zuwa asibiti.
Amma sanya abubuwan da ba a tabbatar da lafiyarsu ba cikin ido na iya haifar da mummunar illa.
Hukumomin lafiya a Nigeria sun gargadi jama’a musamman game da sanya fitsari, ruwan nono, ruwan sugar, kashin shanu ko battery liquid cikin ido, saboda irin wadannan abubuwa na iya lalata ido har su jawo makanta ta har abada. (The Guardian Nigeria)
Saboda haka:
Kada a saka wani abu cikin ido sai an tabbatar da cewa yana da aminci kuma kwararren ma’aikacin lafiya ya ba da shawara ayi amfani dashi.
Shin kallon idon mai Apollo yana sa a kamu?
A’a.
Kallon idon mai Apollo shi kadai ba ya sa mutum ya kamu da cutar.
Abin da ke taimakawa wajen yada cutar shi ne cudanya da virus, musamman ta hannaye, discharge daga ido da gurɓatattun abubuwa ko saman da aka taba. Hukumomin lafiya a Nigeria sun kuma yi watsi da wannan fahimtar cewa kallon idon mai cutar shi ne ke sa a kamu. (The Guardian Nigeria)
Shin akwai maganin ciwon idon Apollo?
A mafi yawan lokuta, viral conjunctivitis tana warkewa da kanta kuma ba ta bukatar antibiotics.
CDC ta bayyana cewa yawancin acute infectious conjunctivitis a kwayoyin cutar viruses ne haddasa su, kuma suna iya zama self-limiting; (ma’ana suna iya warkewa da kansu ba tare da magani ba) antibiotics ba sa taimakawa wajen maganin viral conjunctivitis. (CDC)
Abubuwan da za su iya taimakawa wajen rage rashin dadi sun hada da:
- Cold compress (Gashi da kankara ko ruwan sanyi)
- Artificial tears idan an ba da shawara
- Tsaftace ido da kyau
- Maganin rage ciwo idan ya dace da mutum
Kada mutum ya fara amfani da steroid eye drops ko antibiotic eye drops ba tare da shawarar likita ba.
Yaushe ya kamata a je asibiti?
Mutumin da ke da jajayen ido ya kamata ya nemi shawarar ma’aikacin lafiya musamman idan akwai:
- Rage gani
- Tsananin ciwon ido
- Tsananin jin haske
- Farin tabo a fatar idon
- Kumburi mai tsanani
- Matsalar bude ido
- Alamomin da suke kara muni ko yaushe
- Alamomin da ba sa inganta
Wannan yana da muhimmanci saboda wasu cututtukan ido masu tsanani na iya yin kama da conjunctivitis.
Ciwon idon Apollo a makarantu da wuraren aiki
Makarantu da wuraren aiki na daga cikin wuraren da infection zai iya yaduwa idan ba a kula da tsafta ba.
A makarantu, malamai da iyaye su koya wa yara:
- Wanke hannu
- Kada su taba ido
- Kada su raba tawul
- Kada su raba kayan kansu
- Kada su yi amfani da eye drops na wani
- Su sanar da iyaye idan ido ya fara ja ko kumbura
A wuraren aiki kuma, a karfafa tsaftar hannu da tsaftace abubuwan da mutane da yawa ke tabawa, kamar hannun kofa.
Tambayoyin da ake yawan yi game da Apollo
Menene ciwon idon Apollo?
Apollo wata cutar ido ce mai saurin yaduwa, wadda ake kira acute haemorrhagic conjunctivitis.
Me ke haddasa Apollo?
Virus ne ke haddasa Apollo. Acute haemorrhagic conjunctivitis ana danganta shi da virus kamar Enterovirus 70 da Coxsackievirus A24 variant. (CDC)
Yaya Apollo yake yaduwa?
Yana yaduwa musamman ta taba ido da hannu ko abubuwan da suka gurɓata da virus, da kuma hulɗa da hawaye ko discharge daga idon mai cutar. (CDC)
Ta yaya zan kare kaina daga Apollo?
Ka rika wanke hannu da sabulu da ruwa, kada ka taba ido da hannun da ba a wanke ba, kada ka raba tawul ko eye drops, kuma ka rage kusanci da mai fama da cutar. (CDC)
Shin kallon mai Apollo yana sa a kamu?
A’a. Kallon ido kadai ba shi ne hanyar kamuwa da Apollo ba. (The Guardian Nigeria)
Shin antibiotics suna maganin Apollo?
A’a. Apollo viral infection ce, kuma antibiotics ba sa kashe virus da ke haddasa viral conjunctivitis. (CDC)
Shin Apollo na iya haifar da makanta?
Yawancin viral conjunctivitis suna warkewa, amma rage gani ko tsananin ciwon ido na iya nuna wata matsalar ido mai bukatar bincike cikin gaggawa.
Kammalawa
Barkewar Apollo a Najeriya a 2026, musamman wadda aka tabbatar a Potiskum, Yobe, ta sake nuna muhimmancin tsaftar hannu da wayar da kan jama’a wajen dakile cututtukan da ke saurin yaduwa. (The Guardian Nigeria)
Abu mafi muhimmanci shi ne kada a jira sai mutum ya kamu kafin ya fara daukar matakan kariya.
Wanke hannu akai-akai, kada a taba ido, kada ayi sharing tawul ko eye drops, a tsaftace abubuwan da ake yawan tabawa, kuma a rage kusanci da mutumin da ya kamu na daga cikin muhimman hanyoyin rage yaduwar Apollo. (CDC)
Idan mutum ya fara samun jajayen ido, kumburi, ciwo, kaikayi ko yawan hawaye, ya kamata ya nemi shawarar ma’aikacin lafiya, musamman idan alamomin sun yi tsanani ko akwai canjin gani.
Kariya ta fi magani: tsaftar hannu da kula da idanu na iya taimakawa wajen dakile yaduwar Apollo a cikin iyali da al’umma.

No comments:
Post a Comment